Ontneming van voordeel bij hennepzaken

In Nederland worden jaarlijks ruim 6.000 hennepkwekerijen ontmanteld. Dat zijn gemiddeld meer dan zestien kwekerijen per dag. De meeste kwekerijen worden opgerold in Limburg. Wie verantwoordelijk wordt gehouden voor een hennepkwekerij krijgt in de strafzaak doorgaans een taakstraf of – bij een grotere kwekerij – (ook) een gevangenisstraf.

Maar daarmee is de zaak meestal niet afgerond. In vrijwel alle hennepzaken maakt de politie een berekening van het geld dat met de hennepkweek zou zijn verdiend. Vervolgens dient de officier van justitie een vordering tot ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel in. Daarmee wordt de rechtbank verzocht te bepalen dat het vermeende criminele voordeel aan de Staat moet worden terugbetaald.

Een ontnemingsprocedure kan gelijktijdig met de strafzaak worden behandeld of pas na afloop daarvan plaatsvinden.

Berekening voordeel hennepkwekerij

Bij de berekening van het wederrechtelijk verkregen voordeel in hennepzaken wordt vaak gewerkt met standaardbedragen. Onder verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie is een rapport opgesteld met gemiddelde waarden, bijvoorbeeld:

• de opbrengst per hennepplant (aantal gram);

• de gemiddelde verkoopprijs per gram hennep;

• geschatte kosten van elektriciteit, apparatuur en stekken.

Op basis van deze gemiddelden wordt een berekening gemaakt die tot op de komma nauwkeurig kan zijn.

Het is echter belangrijk te benadrukken dat deze standaardwaarden alleen mogen worden gebruikt als uit het dossier geen specifieke omstandigheden blijken. Wanneer een verdachte bijvoorbeeld hogere kosten heeft gemaakt voor stekken, apparatuur of andere investeringen, dan moeten deze daadwerkelijke kosten in mindering worden gebracht op het berekende voordeel.

Daarom kan het in hennepzaken van belang zijn om bij de politie te verklaren over:

• de wijze waarop de hennepkweek is ingericht;

• de daadwerkelijk gemaakte kosten;

• de werkelijke opbrengsten.

Een zorgvuldige strategie in de strafzaak kan namelijk direct invloed hebben op de hoogte van de ontnemingsvordering.

Wordt u geconfronteerd met een strafrechtelijk onderzoek naar een (mogelijke) hennepkwekerij en een daaraan gekoppelde ontnemingsprocedure? Gespecialiseerde advocaten kunnen u adviseren over het al dan niet afleggen van een verklaring en over de inrichting van de verdediging in zowel de strafzaak als de ontnemingszaak.

Afspraken over voordeelsontneming

Procesafspraken hebben de afgelopen jaren een belangrijke plaats gekregen binnen het strafrecht. Er kunnen afspraken worden gemaakt over de omvang van de beschuldiging, de strafeis en het voeren van verweren, met als doel de strafrechtsketen te ontlasten.

Binnen de procedure tot ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel bestaat al langer de mogelijkheid om een schikking te treffen. In dat geval maken het Openbaar Ministerie en de verdachte afspraken om te voorkomen dat de rechter inhoudelijk over de ontnemingszaak moet oordelen.

Komt een schikking tot stand voordat de rechter de zitting heeft gesloten, dan wordt de rechtbank in feite buitenspel gezet.

De officier van justitie kan een dergelijke afspraak doorgaans niet zelfstandig maken en moet daarvoor binnen de organisatie toestemming verkrijgen. Onderdeel van de afspraak kan zijn:

• gehele of gedeeltelijke betaling van een overeengekomen bedrag;

• afstand van inbeslaggenomen voorwerpen;

• een combinatie van beide.

Afspraken na uitspraak

Ook nadat de rechtbank al een ontnemingsmaatregel heeft opgelegd, kan het in sommige gevallen nog mogelijk zijn om met het Openbaar Ministerie afspraken te maken over de hoogte van het ontnemingsbedrag.

Een dergelijke afspraak moet worden voorgelegd aan het gerechtshof. Het hof toetst vervolgens:

• de inhoud van de gemaakte afspraak;

• de wijze waarop deze tot stand is gekomen.

Indien het hof de afspraak aanvaardbaar acht, kan deze worden overgenomen en vastgelegd in een arrest. Zie onder vele voorbeelden deze uitspraken (link en link).

Wordt u geconfronteerd met een ontnemingsvordering en wilt u laten onderzoeken of een schikking met het Openbaar Ministerie mogelijk is? Specialistische kennis van de voordeelsontneming kan hierbij van doorslaggevend belang zijn. Ook een second opinion of samenwerking naast uw strafrechtadvocaat behoort tot de mogelijkheden.

Vermindering of kwijtschelding

In een ontnemingsprocedure schat de rechter hoeveel geld met strafbare feiten is verdiend. Voor het opleggen van een ontnemingsmaatregel hoeft niet vast te staan dat de veroordeelde het bedrag daadwerkelijk kan betalen.

Zelfs als het geld inmiddels is uitgegeven of verloren, kan de verplichting worden opgelegd om het bedrag alsnog aan de Staat te voldoen. De financiële draagkracht speelt bij de oplegging van de maatregel in beginsel geen rol.

Betekent dit dat iemand onbeperkt kan worden gedwongen te betalen, ook bij betalingsonmacht? Nee.

Er geldt een maximale (maar lange) termijn waarbinnen het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) het bedrag kan innen. Daarnaast bestaat de mogelijkheid om tijdens de tenuitvoerlegging een verzoek in te dienen bij de rechtbank of het gerechtshof tot:

• vermindering van het ontnemingsbedrag (matiging);

• gedeeltelijke kwijtschelding;

• volledige kwijtschelding.

Wanneer kwijtschelding mogelijk?

Een verzoek tot vermindering of kwijtschelding van de ontnemingsmaatregel kan bijvoorbeeld aan de orde zijn wanneer:

• na oplegging alsnog schadevergoeding aan slachtoffers is betaald;

• in hoger beroep vrijspraak is gevolgd in de strafzaak, maar geen hoger beroep is ingesteld in de ontnemingszaak;

• aannemelijk kan worden gemaakt dat sprake is van daadwerkelijke betalingsonmacht.

Deze procedure is een belangrijk onderdeel van het ontnemingsproces. Het initiatief ligt bij de veroordeelde: hij of zij moet zelf een gemotiveerd schriftelijk verzoek indienen.

Het is raadzaam dit te doen met bijstand van een gespecialiseerde advocaat. Een advocaat kan helpen bij:

• het opstellen en onderbouwen van het verzoek;

• het verzamelen van financiële stukken;

• de bijstand ter zitting.

In dergelijke procedures kan rechtsbijstand vaak worden verleend op basis van een toevoeging (pro deo). In veel gevallen hoeft geen eigen bijdrage te worden betaald.

Is aan u een ontnemingsmaatregel opgelegd en wilt u laten onderzoeken of u in aanmerking komt voor vermindering of kwijtschelding? Tijdig juridisch advies kan van grote invloed zijn op het uiteindelijke resultaat.