Tymczasowe aresztowanie w Niderlandach: na wolności, chyba że...

W Niderlandach obowiązuje zasada, że każdy jest niewinny, dopóki nie udowodni się mu winy. Oznacza to, że co do zasady podejrzany może oczekiwać na rozstrzygnięcie swojej sprawy karnej na wolności. W praktyce jednak wiele osób jest tymczasowo pozbawianych wolności, zanim sąd wyda wyrok. Rodzi to pytania: kiedy można kogoś pozbawić wolności, jak przebiega ten proces i jakie są możliwości odzyskania wolności?

W tym artykule mogą Państwo przeczytać, na czym dokładnie polegają pozbawienie wolności przed procesem (voorarrest) i tymczasowe aresztowanie (voorlopige hechtenis), jak ten proces przebiega w praktyce i jakie prawa przysługują podejrzanym.

Czym są voorarrest i tymczasowe aresztowanie?

Voorarrest to zbiorcze określenie wszystkich form pozbawienia wolności przed wydaniem orzeczenia przez sąd. Proces ten przebiega w kilku etapach:

• Zatrzymanie i wstępne czynności: jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, policja może zatrzymać daną osobę. Podejrzany zostaje doprowadzony na komisariat w celu pierwszego przesłuchania.
• Zatrzymanie policyjne (inverzekeringstelling): jeżeli potrzeba więcej czasu na prowadzenie postępowania, prokurator może postanowić o dalszym zatrzymaniu podejrzanego przez kilka dni (trzy dni, z możliwością jednorazowego przedłużenia o trzy dni). W tym okresie przeprowadza się przesłuchania i gromadzi dowody.
• Wstępne tymczasowe aresztowanie (bewaring, pierwszy etap tymczasowego aresztowania): jeżeli prokurator uzna za konieczne dłuższe utrzymanie pozbawienia wolności, podejrzany zostaje doprowadzony do sędziego śledczego (rechter-commissaris), który może postanowić o pozostawieniu go w areszcie na okres do czternastu dni.
• Przedłużenie tymczasowego aresztowania (gevangenhouding): jeżeli prokuratura chce dłużej utrzymać pozbawienie wolności podejrzanego, decyduje o tym skład wieloosobowy sądu pierwszej instancji (raadkamer). Może on przedłużyć tymczasowe aresztowanie na okres do 90 dni. Następnie, jeżeli postępowanie nie zostało jeszcze zakończone, okresowo odbywają się rozprawy pro forma, na których kontroluje się postęp postępowania i konieczność pozbawienia wolności, bez rozpoznawania sprawy co do istoty.

Na każdym etapie sąd musi krytycznie ocenić, czy pozbawienie wolności jest konieczne i proporcjonalne.

Kiedy można zastosować tymczasowe aresztowanie?

Tymczasowe aresztowanie jest wyjątkiem, a nie standardową procedurą. Wymogi są surowe:

• Musi chodzić o przestępstwo, w przypadku którego dopuszczalne jest tymczasowe aresztowanie.
• Muszą istnieć poważne przesłanki (ernstige bezwaren), czyli konkretne wskazówki, że podejrzany popełnił czyn (a więc coś więcej niż samo podejrzenie).
• Musi istnieć uzasadniona podstawa do utrzymania pozbawienia wolności, taka jak:
  • obawa ucieczki;
  • obawa ponownego popełnienia przestępstwa;
  • niebezpieczeństwo wpływania na postępowanie (na przykład poprzez wywieranie nacisku na świadków);
  • w przypadku bardzo poważnych czynów (zagrożonych karą 12 lat lub więcej), gdy zwolnienie wywołałoby poważny wstrząs społeczny.
• Ponadto tymczasowe aresztowanie musi być proporcjonalne do wagi czynu i przewidywanej kary.

Sąd musi stale sprawdzać, czy pozbawienie wolności jest nadal konieczne, czy też wystarczą łagodniejsze środki.

Uchylenie lub zawieszenie tymczasowego aresztowania

W czasie tymczasowego aresztowania można składać wnioski o zwolnienie podejrzanego. Po pierwsze, można wnioskować o uchylenie (opheffing): na przykład gdy dowody słabną, zagrożenia ustały lub postępowanie nie jest już utrudniane. W takim przypadku podejrzany zostaje całkowicie zwolniony, bez warunków.

Jeżeli uchylenie nie wchodzi w grę, nadal można wnioskować o zawieszenie (schorsing). W takim przypadku podejrzany zostaje zwolniony pod warunkami, takimi jak obowiązek zgłaszania się do służby kuratorskiej (reclassering), zakaz kontaktu lub zakaz przebywania w określonym obszarze. W razie naruszenia tych warunków podejrzany może ponownie trafić do aresztu.

Na każdej rozprawie pro forma lub w razie zaistnienia nowych okoliczności można ponownie złożyć wniosek o uchylenie lub zawieszenie.

Pomoc prawna na wszystkich etapach

Tymczasowe aresztowanie ma ogromny wpływ na życie: dotyka pracy, rodziny i wolności osobistej, a napięcie związane ze sprawą karną jest duże. Sąd jest zobowiązany starannie uzasadnić, dlaczego stosuje lub przedłuża tymczasowe aresztowanie i dlaczego oddala wnioski obrony. W praktyce okazuje się, że uzasadnienie to bywa niewystarczające.

Dlatego niezbędne jest wsparcie doświadczonego adwokata. Adwokat może ocenić, czy wnioski o uchylenie lub zawieszenie są realistyczne, przeanalizować możliwość zastosowania środków alternatywnych i doradzić w zakresie właściwych procedur służących ochronie Państwa interesów. Specjalistyczna pomoc przyczynia się do tego, aby pozbawienie wolności nie trwało dłużej, niż jest to bezwzględnie konieczne.

Nasza kancelaria udziela pomocy od pierwszej chwili:

• bezpośrednio po zatrzymaniu i podczas przesłuchań;
• przed sędzią śledczym (bewaring);
• przed składem orzekającym o przedłużeniu tymczasowego aresztowania (raadkamer gevangenhouding) oraz na rozprawach pro forma;
• przy wnioskach o uchylenie lub zawieszenie tymczasowego aresztowania.

Stale oceniamy, czy pozbawienie wolności jest nadal konieczne i uzasadnione, i dążymy do jego maksymalnego ograniczenia.

Pan/Pani lub ktoś z Państwa bliskich został pozbawiony wolności? Prosimy o kontakt z nami, aby uzyskać specjalistyczną pomoc na każdym etapie postępowania karnego.

Niniejsze tłumaczenie ma charakter wyłącznie informacyjny. W razie rozbieżności lub wątpliwości co do wykładni rozstrzygająca jest wersja niderlandzka niniejszej strony.